AWID is a global, feminist, membership, movement-support organization working to achieve gender justice and women’s human rights worldwide.

Join AWID now

© Adolfo Lujan | Flickr (CC BY-NC-ND 2.0) - modified

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆန္ဒပြပွဲများကို ဦးဆောင်တိုက်ပွဲဝင်နေသည့် အမျိုးသမီးထုများ၏ ကြွေးကြော်သံများ ‘ငါတို့အားလုံး အဆုံးထိတိုက်သွားဖို့အသင့်ပဲ’

ထိုကြွေးကြော်သံများမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး  ဒီမိုကရေစီစနစ်ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေသည့် အမျိုးသမီးများ၏ အသံများဖြစ်ကြသည်။

Macarena Aguilar & Maggi Quadrini


women leading Myanmar’s protests - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

မြန်မာ့အမျိုးသမီးထု၏ အာဏာသိမ်းအစိုးရအတွက် လက်ရှိကြွေးကြော်သံမှာ “ငါတို့ မျိုးဆက်ကို မင်းတို့ ရန်စတာ မှားသွားပြီ” ဆိုသည့် ခနဲ့တဲ့တဲ့ လက်ကိုင်ဆောင်ပုဒ်ပင်ဖြစ်သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်တပ်မှ မတရားအာဏာသိမ်းပြီးသည့်နောက် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှမ်း လူထုအုံကြွမှုများ ဖြစ်လာသည့်အနက်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့နယ်ကျေးရွာအသီးသီးမှ အသက်အရွယ်အမျိုးမျိုးရှိ အမျိုးသမီးထုလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ သူတို့အားလုံး၏ ကြွေးကြော်သံမှာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သော အရပ်သားအစိုးရကို ပြန်လည်တင်မြှောက်ရန်ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း စစ်တပ်ဖက်မှ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်မှာပင် နေပြည်တော်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များမှ ဆန္ဒပြပွဲများကို အကြမ်းဖက် အင်အားသုံး၍ ဖြိုခွဲခဲ့သောကြောင့် အသက် ၂၀ အရွယ် အမျိုးသမီးငယ် မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြနေသောလူအုပ်ကို အင်အားသုံးဖြိုခွဲသည့်အပြင် ရဲအရာရှိတစ်ဦး၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင် တစ်ယောက် ဦးခေါင်းကျည်မှန်၍ သေဆုံးခဲ့ရသည်။

သို့သော် မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်၏ သေဆုံးမှုကြောင့် ဆန္ဒပြပြည်သူများကို ကြောက်ရွံနောက်ဆုတ်သွားခြင်း တစ်စုံတစ်ရာမရှိခဲ့ပေ။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဆန္ဒပြမှုများ အရှိန်မြင့်နေဆဲသာဖြစ်သည်။ ဝါရင့်အမျိုးသမီးအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် မျိုးဆက်သစ် အမျိုးသမီးအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက openDemocracy သို့ ယခု သပိတ်မှောက်လှုပ်ရှားမှုတွေက “လုံးဝရပ်တန့်သွားဖို့မရှိ” ဟုညီညွတ်စွာပြောကြားခဲ့ကြသည်။

Myanmar protests: May Sabe Phyu of the Gender Equality Network (GEN) - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

ဒေါ်မေစံပယ်ဖြူ (ကျား၊မရေးရာ တန်းတူညီမျှရေးကွန်ယက်)

“ကျွန်မတို့အားလုံး အရမ်း ဒေါသလည်းထွက်တယ်၊ ဝမ်းလည်းဝမ်းနည်းတယ်” ဟု အထင်ကရ ဝါရင့်အမျိုးသမီးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါ်မေစံပယ်ဖြူက မိမိ၏မျိုးဆက်သစ် သမီးတွ အပါအဝင် မြန်မာလူငယ်လူရွယ်တို့က ဒီမိုကရေစီအတွက် အသက်စွန့်တော်လှန်ဖို့ တစ်ဖန်ဖြစ်လာပုံကို မယုံကြည်နိုင်သဖွယ် ဆိုပါသည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က ဘားမားဟုသိခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာရှင် နေဝင်းဦးဆောင်သောအစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ ကျောင်းသားများဦးဆောင်သော လူထုအရေးအခင်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၆ လကြာအားကောင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအရေးအခင်းသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြင့်သာ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်ခေါင်းဆောင်အသစ်ဦးဆောင်သော အစိုးရကပင် မြန်မာနိုင်ငံကို နောက်နှစ်ပေါင်း ၂၂ နှစ်ကြာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုကြာပြီးနောက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တဖန် မြန်မာစစ်အာဏာရှင် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် များစွာသော မြန်မာနိုင်ငံ သံဃာတော်များနှင့် သီလရှင်များမှ ဦးဆောင်သော ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးကြီးလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

“အခုအချိန်မှာဆိုရင် အမျိုးသမီးထုဟာ ရှေ့တန်းကနေပါဝင်နေကြပြီး သပိတ်မှောက်လှူပ်ရှားမှုတွေကိုလည်း သူတို့ကပဲ ဦးဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ အတွက် အရမ်းဂုဏ်ယူအားရပါတယ်” ဟု ဒေါ်မေစံပယ်ဖြူက ပြောသည်။ သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ အဖွဲ့အစည်းပေါင်း တစ်ရာကျော်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် မဟာမိတ် ကွန်ယက်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ကျား၊မရေးရာတန်းတူညီမျှရေးကွန်ယက် (GEN)ကို ဦးဆောင်နေသူလည်းဖြစ်သည်။ “ဒီ ၁၀နှစ်အတွင်းမှာ ကျွန်မတို့ ကျား၊မ/ဂျန်ဒါ ကွဲပြားမှုအပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံတာတွေနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ကို လူအမျိုးစုသိလာအောင် ပညာပေးလုပ်ဆောင်တာမျိုးတွေ ကြိုးစားလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။” လို့ သူမက ဆက်ပြောသည်။

‘အခုအချိန်မှာဆိုရင် အမျိုးသမီးထုဟာ ရှေ့တန်းကနေပါဝင်နေကြပြီး သပိတ်မှောက်လှူပ်ရှားမှုတွေကိုလည်း သူတို့ကပဲ ဦးဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။” 

ဥပမာတစ်ခုအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အမျိုးသမီးများအပေါ်အကြမ်းဖက်မှု တားဆီးကာကွယ်ရေး ဥပဒေ လည်းပါဝင်သည်။ “ကျွန်မတို့ ဒီဥပဒေမူကြမ်းရေးဆွဲဖို့ အတွက် အချိန်နဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ အများကြီး သုံးစွဲခဲ့ရပါတယ်။ ဒီဥပဒေဟာ အခုအချိန်မှာဆိုရင် ပိုပြီးအရေးတကြီး လိုအပ်လာနေပါပြီ။” လို့ ဒေါ်စံပယ်ဖြူက ဝမ်းနည်းစွာဆိုသည်။ တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာတော့ ထိုဥပဒေမူကြမ်းက ဥပဒေဖြစ်လာဖို့မှာလည်း ခဲယဉ်းမှာအသေအချာပင်။

“အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အခွင့်အရေးကိုကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့ ဆိုတာ စစ်အုပ်ချုပ်မှု ယန္တရားရဲ့ ဘယ်အစီအစဥ်မှာမှ မပါဘူး။ သူတို့ကတော့ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးကို လေးစားတယ်ပြောမယ် ဒါပေမဲ့ အဲ့တာက အပြောပဲ။ သူတို့ စိတ်ထဲမှာက အမျိုးသမီးတွေဆိုတာ ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းဖို့နဲ့ အမျိုးဘာသာသာသနာကိုစောင့်​ရှောက်ဖို့ ဆိုတာလောက်ပဲ ရှိတာဆိုတော့” လို့ ဆက်ပြောသည်။

ဒေါ်စံပယ်ဖြူသည် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းသို့ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ၏ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုများကို တင်ပြဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အကူအညီများကိုလည်း တောင်းခံခဲ့သည်။ “ကျွန်မတို့အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက်လှုပ်ရှားနေတဲ့အဖွဲ့တွေအားလုံးက ပေါင်းပြီး အာဏာသိမ်းတာကို လက်မခံဘူး၊ ရှုတ်ချတယ်ဆိုတာကို ထုတ်ပြန်ချက် ထုတ်ထားပါတယ်။နောက်ပြီး ကျွန်မတို့ သံရုံးတွေနဲ့ အလှူရှင်တွေနဲ့လည်းတွေ့တယ်၊ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေးနှင့် အာဆီယံနိုင်ငံများအဖွဲ့ကိုလည်း စာရေးပို့ထားတာတွေ ရှိပါတယ်။” 

“ဒီတိုက်ပွဲက ကျွန်မတို့ရဲ့ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲပဲ။ ဒီအချိန်မှ မနိုင်ဘူးဆိုရင် သူတို့က ကျွန်မတို့ကို တစ်သက်လုံး ဗိုလ်ကျအနိုင်ကျင့်သွားမှာပဲ။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ဘယ်တော့မှ နောက်ဆုတ်အလျော့ပေး သွားမှာမဟုတ်ဘူး။” 

Myanmar protests: Tin Tin Nyo of the Burmese Women's Union - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

ဒေါ်တင်တင်ညို (မြန်မာ့အမျိုးသမီး သမဂ္ဂ) 

“ကျွန်မတို့ ပြောပြောနေမိတာကတော့ သမိုင်းတကျော့ပြန်ပြီ ဆိုတာပါပဲ” ဟု မြန်မာ့အမျိုးသမီး သမဂ္ဂမှ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် ဝါရင့်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါ်တင်တင်ညိုက ပြောသည်။ “ဒါပေမဲ့ အရင်ကနဲ့ မတူတာတစ်ခုကတော့ ဒီနိုင်ငံမှာ ရှိတဲ့ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံက စစ်တပ်ကို ပူးပေါင်းပြီး ဆန့်ကျင်တိုက်ပွဲဝင်နေတာပါပဲ။” 

“နေရာပေါင်းစုံ၊အလွှာပေါင်းစုံက အမျိုးသမီးထုကြီး စုစည်းပါဝင်လာတာကလည်း အင်မတန် အားရစရာကောင်းပါတယ်” ဟု ဒေါ်တင်တင်ညိုက ဆက်၍ပြောသည်။ “အထူးသဖြင့် ဂျန်နရေးရှင်း ဇီ လို့ ခေါ်တဲ့ မျိုးဆက်က အမျိုးသမီးလူငယ်ထုပါဝင်မှုက လှုပ်ရှားမှုတော်တော်များများမှာ အားကောင်းနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ သူတို့တွေက စက်ရုံအလုပ်သမတွေ၊ ကျောင်းဆရာမတွေ၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ နောက်ပြီးတော့ ဘဏ်ဝန်ထမ်းတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ ကျွန်မလေ့လာမိသလောက်ကတော့ ဒီလှုပ်ရှားမှုမှာပါဝင်တဲ့ ၅၀ရာခိုင်နှုန်း ကျော်ကျော်က အမျိုးသမီးတွေ လို့ပြောလို့ရပါတယ်။”

မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင် ဦးခေါင်းကျည်မှန်တဲ့နောက်မှာ ဆန္ဒပြပြည်သူတွေက ပိုပြီးပေါက်ကွဲတက်ကြွလာကြပြီး မတရားမှုအတွက် တော်လှန်ဖို့ စိတ်ဓာတ် ပိုမိုပြင်းထန်လာကြပါတယ် ဟု သူမက ဆက်၍ပြောသည်။ “အခုဒီလှုပ်ရှားမှုက အဆုံးထိ တိုက်သွားမယ့်ပွဲပဲ ဖြစ်တယ်။ ပြည်သူတွေက သူတို့ကိုယ်တိုင် ကြုံလာရမယ့်၊ နောက်ပြီး သူတို့ချစ်ခင်တဲ့ သူတွေကြုံလာရမယ့် အန္တရာယ်ကိုတောင် မမှုကြတော့ပါဘူး။ စစ်အာဏာရှင်ကို ဖြုတ်ချဖို့ ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်ကြပြီ။”

“ပြည်သူတွေက သူတို့ကိုယ်တိုင် ကြုံလာရမယ့်၊ နောက်ပြီး သူတို့ချစ်ခင်တဲ့ သူတွေကြုံလာရမယ့် အန္တရာယ်ကိုတောင် မမှုကြတော့ပါဘူး။ စစ်အာဏာရှင်ကို ဖြုတ်ချဖို့ ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်ကြပြီ။”

ဒေါ်တင်တင်ညို၏ ကွန်ယက်အဖွဲ့က သပိတ်မှောက်လှုပ်ရှားမှုတွေကို ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေ လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ “လောလောဆယ် ကျွန်မတို့အဖွဲ့က လူမှုကွန်ယက်မှာ ပြန့်နေတဲ့ သတင်းတု၊ သတင်းမှားတွေ ကောလဟလတွေကို စောင့်ကြည့်စီစစ်နေပါတယ်။ နောက်ပြီး ဒီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်နေတဲ့ အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု၊ နှောင့်ယှက်မှု၊ စော်ကားမှုနှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုစတဲ့ အမှုတွေ တစ်စုံတစ်ရာ ရှိမရှိ အမြဲ စောင့်ကြည့်​လေ့လာနေပါတယ်။”

သို့သော် သူမထပ်မံပြောကြားသည်မှာ “နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကနေ စစ်တပ်ကို ဖိအားပေးမှုတွေ ဆက်လက် မလုပ်ဆောင်ဘူး၊ ဒီမိုကရေစီအင်အားစုတွေ ဦးဆောင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုမျိုးကို ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေ မလုပ်ဆောင်တော့ဘူးဆိုရင်တော့ ကျွန်မတို့ အင်အားချိနဲ့ လာပါလိမ့်မယ်။” 

Myanmar protests: anonymous feminist - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

အမည်မဖော်လိုသည့် ဖီးမီးနစ် (ဝါ) ကျား၊မ တန်းတူညီမျှရေးအတွက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ

“ကျွန်မ စစ်အာဏာသိမ်းခံလိုက်ရတဲ့ ပထမအပတ်မှာဆို လုံးဝအိပ်မပျော်ပါဘူး။ ကျွန်မ အဲ့ဒီတုန်းက တော်တော် စိတ်ခြောက်ခြားခဲ့တာပါ။ အခုလည်း ကျွန်မညဆို ခြောက်ခြားပြီး အိပ်မပျော်ပါဘူး” ဟု မိမိလုံခြုံရေးအတွက် အမည်မဖော်လိုသည့် ဖီးမီးနစ် (ဝါ) ကျား၊မ တန်းတူညီမျှရေးအတွက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ တစ်ဦး က ရင်ဖွင့်သည်။ “ကျွန်မရဲ့ မိသားစုဝင်တွေက အရင်က နိုင်ငံရေးလုပ်ခဲ့ကြတဲ့သူတွေဆိုတော့ မိသားစုဝင်တွေကို အမြဲတစေ စစ်တပ်နဲ့ထောက်လှမ်းရေး၊ အထူးအဖွဲ့တွေ အနိုင်ကျင့်ခြောက်လှန့်ခဲ့တာတွေကို ခံစားခဲ့ရတာ။”

လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လမ်းပေါ်ထွက်ဆန္ဒပြမှုတွေကို စစ်အာဏာသိမ်းပြီးရက်အနည်းငယ်မှာပဲ စတင်ခဲ့သူများမှာ စက်ရုံအလုပ်သမားများဖြစ်ပြီး ပါဝင်သူအများစုက အမျိုးသမီးများ ဖြစ်ကြသည် ဟုသူမက ဆက်လက်ရှင်းပြသည်။

“ယခု ရန်ကုန် (မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့)က အမြို့မြို့အနယ်နယ်၊လမ်းကြားလမ်းသွယ်တွေမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေကို ဖြစ်ဖို့တွန်းအားပို့ပေးလိုက်တာက အာဏာသိမ်းပြီး ရက်အနည်းငယ်ကြာမှာ လမ်းပေါ်ထွက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြတဲ့ စက်ရုံအလုပ်သမားတွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကြောင့်ပါပဲ” သူမက ပြောသည်။

“ဒါပေမဲ့ကျွန်မတို့ တိုက်ရမယ့်ပွဲကတော့ ကြာဦးမှာပါပဲ။ စစ်အာဏာရှင်တစ်စုတည်းကိုပဲ ဖြုတ်ချဖို့ မဟုတ်ဘဲ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုနဲ့ ကျား၊မ ကွဲပြားမှုမှာ အခြေခံတဲ့ခွဲခြားမှု စတဲ့စနစ်တွေကို အမြစ်ပြုတ်အောင် တိုက်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။ ကျွန်မတို့အမျိုးသမီးတွေက နိုင်ငံတော်ဆိုတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကရော လူမှုဝန်းကျင်ဆိုတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကပါ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ခံစားလာခဲ့ရတာဖြစ်တယ်။ အခုဆိုရင် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လွတ်မြောက်မှုအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နိုင်ဖို့ ကျွန်မတို့ လူတန်းစား အလွှာလွှာ၊ နယ်ပယ်အရပ်ရပ်က အမျိုးသမီးထုတွေ ကြားမှာ နိုင်ငံရေးစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီ လို့ထင်ပါတယ်။”

“စစ်အာဏာရှင်တစ်စုတည်းကိုပဲ ဖြုတ်ချဖို့မဟုတ်ဘဲ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုနဲ့ ကျား၊မ ကွဲပြားမှုမှာ အခြေခံတဲ့ ခွဲခြားမှု စတဲ့စနစ်တွေကို အမြစ်ပြုတ်အောင် တိုက်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။”

သူမက ‘ဂျန်နရေးရင်း ဇီ’ တွေကို နိုင်ငံရေးနိုးကြားမှုမရှိဘူးလို့ အရင်က အများစု သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်မှာလည်း မှားသည်ဟု ဆက်၍ ပြောသည်။ “အဲ့ဒီထင်မြင်ချက်ကိုက မှားနေတာပါ။ အခု လူငယ်တွေက သူတို့မှာ ရှိသမျှအရင်းအမြစ် (နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ ဂီတ၊ အက) တွေကို အသုံးချပြီး တိုက်ပွဲဝင်နေကြတာပါ။ သူတို့ စစ်အာဏာရှင်ကို မနိုင်ခဲ့ဘူးဆိုပြီး နောက်မျိုးဆက်သစ်တွေက သူတို့တွေကို အပြစ်တင်မှာကို မလိုလားကြဘူး။”

Myanmar protests: Naw K’nyaw Paw of the Karen Women’s Organisation -  - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

နော်ကညော်ဖော် (ကရင်အမျိုးသမီးအစည်းအရုံး)

နော်ကညော်ဖော်သည် သူမ၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် လှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှစ၍  အဖွဲ့ဝင် ၆၅,၀၀၀ ကျော်ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု အမျိုးသမီးအဖွဲ့များနှင့်လက်တွဲကာ ကရင်အမျိုးသမီးသမဂ္ဂမှာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဖွဲ့၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်တစ်ခုဖြစ်သော ထိုင်းနိုင်ငံတွင်နေထိုင်လျက်ရှိပြီး စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းသည့်နေ့မှစ၍ အိပ်ပျော်နိုင်ဖို့ ခဲယဉ်းခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။

“ကျွန်မစိတ်ထဲမှာ ထွက်ပြေးရှောင်တိမ်းနေရတဲ့သူတွေ၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်သိမ်းဖို့နဲ့ ဒီမိုကရေစီပြန်လည်ဖော်ဆောင်ရေးအတွက် စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ပွဲဝင်နေတဲ့သူတွေကိုပဲ တွေးပူနေမိတာပါ။” (၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို တပ်မတော်က ရေးဆွဲခဲ့ပြီး လွှတ်တော်တွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းနေရာ ယူထားသည့်အပြင် စစ်တပ်ကို နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအခွင့်ထူးများလည်းပေးထားသည်။)

“ကျွန်မအမြဲတမ်း ယုံကြည်ထားတာက အမျိုးသမီးတွေက အပြောင်းအလဲတွေကို ရှေ့ကနေ ဖော်ဆောင်ပေးနေကြတဲ့ သူတွေဆိုတာပါပဲ။ သူတို့က ရဲရင့်တယ်။ သူတို့မှာ အမှန်တရားအတွက် ရပ်တည်ပြီးတိုက်ပွဲဝင်တတ်တဲ့ သတ္တိရှိတယ်။ သူတို့က စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်ဖို့ လူတွေကို စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ကြတယ်။ အဲ့လိုတွေ လုပ်ပြီးတော့လည်း ဘေးကလူတွေကို ဥပမာအနေနဲ့ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ပြီး လှုပ်ရှားမှုမှာပါလာအောင် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့တယ်။”

သူမက နောက်ထပ်ဖြည့်ပြောသည်မှာ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို မြေပြင်မှာ ရှိနေတဲ့အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အသံကိုနားထောင်ပေးဖို့ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူများနှင့် ဒုက္ခသည်များ၏ အသံဖြစ်သည်။ “သူတို့က မြေပြင် အခြေအနေကို အသိဆုံးမို့လို့ပါ။”

Myanmar protests: Nandar, feminist activist, podcaster and storyteller - illustration by Inge Snip
© Inge Snip

နန္ဒာ (ဖီးမီးနစ် (ဝါ) ကျား၊မ တန်းတူညီမျှရေးအတွက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ အသံလွှင့်အစီစဉ်မှူး၊ Storyteller)

“ကျွန်မ ဒီရက်ပိုင်း အရမ်းကို စိတ်ပင်ပမ်းဆင်းရဲပါတယ်” ဟုမနန္ဒာကပြောသည်။ မနန္ဒာသည် ကျား၊မ တန်းတူညီမျှရေးအတွက် အသံလွှင့်အစီစဉ်မှတဆင့် အမျိုးသမီးတွေအကြောင်းကိုဝေမျှပြီး အမျိုးသမီးထုတွေအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေသူဖြစ်သည်။ “အခုအချိန်မှာ အခြား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေလည်း ကျွန်မလိုမျိုး စိတ်ရောကိုယ်ရော ထိခိုက်နာကျင်နေကြမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ နောက်ထပ်ဘယ်လိုဆိုးဆိုးရွားရွားအခြေအနေတွေ ကြုံရဦးမလဲဆိုတဲ့ အတွေးကလည်း တော်တော် ခြောက်ခြားစရာကောင်းပါတယ်။ အဲ့ဒီအတွေးက စစ်အာဏာသိမ်းခံလိုက်ရတဲ့နေ့က စပြီး ကျွန်မတို့အားလုံးကို ခြောက်လှန့်နေတာပါ။ ကျွန်မတို့က သူတို့စစ်အာဏာသိမ်းလိုက်တာတစ်ခုတည်းကိုပဲ ပူဆွေးသောကရောက်နေတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစစ်အာဏာရှင်တွေက ကျွန်မတို့ရဲ့ ပစ္စုပ္ပန်နဲ့အနာဂတ်တွေကိုပါ လုံးဝပျက်စီးသွားအောင် ရိုက်ချိုးနိုင်တဲ့သူတွေမို့ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်နေကြရတာပါ။ အရမ်းကို သောကရောက်နေကြတာပါ။” 

သူမက အခုရက်ပိုင်း စိတ်တည်ငြိမ်ဖို့ စာဖတ်ခြင်း၊ ukulele တီးခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်းတို့ လုပ်တယ် ဟုဆိုသည်။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုက လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို မည်ကဲ့သို့ရိုက်ခတ်မှုရှိသည်ကို သိရန် လူအချို့နှင့် ပြောဆိုဆွေးနွေးမှုမျိုးလည်း လုပ်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် သူမ ခိုင်ခိုင်မာမာ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသည်မှာ ဖိုဝါဒကြီးစိုးမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် စကားဝိုင်းများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဆိုသည်ပင် ဖြစ်သည်။

လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဆိုင်းဘုတ်များတွင် သူမသတိထားမိသည်မှာ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ ဥက္ကဌ မင်းအောင်လှိုင်ကို ရှုတ်ချပြောဆိုရာတွင် အမျိုးသမီးများ၏ မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါကို ခိုင်းနှိုင်း၍ပြောဆိုသည်များရှိသည် ဟုပြောသည်။

“အဲ့ဒီ ဆိုင်းဘုတ်တွေက ကျား၊မ ခွဲခြားမှုတွေကို ပြနေတာလို့ ကျွန်မထင်ပါတယ်။ ဆန္ဒပြသူတွေက မင်းအောင်လှိုင်ကို နှိမ်တဲ့ နေရာမှာ မိန်းမကိုယ်နဲ့ နှိုင်းပြောတာက အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို နှိမ်တဲ့သဘောကို သက်ရောက်စေပါတယ်။ ကျွန်မက ဆန္ဒပြပြည်သူတွေကို ဖီးမီးနစ်သဘောတရား (အမျိုးသမီးထုဖြစ်တည်မှုကို တန်ဖိုးထားတဲ့စံနှုန်း) တွေနဲ့ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ဖို့ အားပေးချင်ပါတယ်။” 

“အမျိုးသမီးတွေက အရင်ကဒီလိုမျိုး အရေးပေးဖော်ပြခြင်းမခံခဲ့ရဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မီဒီယာက အမြဲတမ်း ဖိုကြီးစိုးရေးဝါဒကနေ လွှမ်းမိုးမှုခံထားရပြီးတော့ အမျိုးသားတွေရဲ့အသံနဲ့ ဖုံးနေတာကြောင့်ပါ။ အခု လက်ရှိမှာ ကျွန်မတို့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အသံ၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ အရေးပါမှုတွေကို မြင်တွေ့နေကြရပြီ။ အဲ့ဒါကတော့ အရမ်းကောင်းတဲ့အချက်ပါပဲ။”

“အရင်က တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုတွေ မလုပ်ဖူးတဲ့သူတွေတောင် အခုဆို တစ်နည်းမဟုတ် တစ်နည်း ပါဝင်နေကြတာတွေ့တယ်။ ကျွန်မ အနှစ်သက်ဆုံးအရာကတော့ ဒီနွေဦးတော်လှန်ရေးမှာဆိုရင်  လူထုခေါင်းဆောင်ဆိုပြီး သီးသန့်သတ်မှတ်ထားတာမျိုးမရှိဘဲ လူတိုင်းက ကိုယ်တိုက်နိုင်တဲ့ဘက်၊ ကိုယ်တတ်နိုင်တဲ့နေရာကနေပြီး စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကျဆုံးအောင် ကြိုးပမ်းနေကြတာကိုပါပဲ။” ဟု မနန္ဒာကပြောသည်။

Share this